Abel Janszoon Tasman, urodzony prawdopodobnie w latach 1602-1603, był holenderskim żeglarzem, odkrywcą i kupcem, którego imię na stałe wpisało się w karty historii odkryć geograficznych. Na dzień dzisiejszy, mając około 421-422 lata, jego dziedzictwo pozostaje żywe, a jego wyprawy znacząco wpłynęły na europejskie postrzeganie świata. W życiu prywatnym, 27 grudnia 1631 roku poślubił Jannetje Tjaers, z którą później odbył podróż do Batawii. Zmarł 10 października 1659 roku w Batawii, pozostawiając po sobie nieocenione dokonania kartograficzne.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Około 421-422 lata (na rok 2023/2024)
- Żona/Mąż: Jannetje Tjaers
- Dzieci: Brak danych o dzieciach z drugiego małżeństwa; prawdopodobnie miał córkę z pierwszego małżeństwa.
- Zawód: Żeglarz, odkrywca, kupiec
- Główne osiągnięcie: Pierwszy Europejczyk, który dotarł do Nowej Zelandii i Tasmanii.
Kim był Abel Tasman? Podstawowe informacje
Abel Janszoon Tasman przyszedł na świat najprawdopodobniej w 1602 lub 1603 roku w miejscowości Lutjegast w prowincji Groningen, na terenie ówczesnej Republiki Siedmiu Zjednoczonych Prowincji Niderlandów. Zmarł 10 października 1659 roku w Batawii (dzisiejsza Dżakarta), mając około 56 lat. Mimo braku formalnego wykształcenia, Tasman zdobył praktyczną wiedzę z zakresu nawigacji i rzemiosła morskiego, co pozwoliło mu awansować w strukturach Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) i stać się jednym z najbardziej wykwalifikowanych nawigatorów swoich czasów. Jego tożsamość zawodowa jako wybitnego holenderskiego żeglarza, odkrywcy i kupca jest nierozerwalnie związana z jego pionierskimi wyprawami morskimi realizowanymi w latach 1642 i 1644.
Rodzina i życie prywatne Abla Tasmana
Życie osobiste Abla Tasmana obejmowało drugie małżeństwo zawarte 27 grudnia 1631 roku. Wówczas 28-letni żeglarz mieszkający w Amsterdamie, ogłosił zamiar poślubienia 21-letniej Jannetje Tjaers. Jannetje Tjaers towarzyszyła mu później w sześciomiesięcznej podróży do Batawii w 1638 roku. Po przejściu na emeryturę w 1653 roku, Abel Janszoon Tasman stał się zamożnym obywatelem Batawii, posiadającym 288 akrów ziemi oraz udziały w małym statku towarowym, którego był kapitanem. W swoim testamencie z 1659 roku dokonał podziału majątku pomiędzy drugą żonę i córkę z pierwszego małżeństwa. Wykazał się również pamięcią o rodzinnych stronach, zapisując 25 guldenów dla ubogich ze swojej rodzinnej wioski Lutjegast.
Kariera zawodowa i najważniejsze wyprawy Abla Tasmana
Początki w VOC i misje karne
Abel Tasman dołączył do Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) w 1633 roku. Szybko piął się po szczeblach kariery, zostając w 1634 roku szyprem statku *Mocha*. Brał udział w licznych wyprawach na Moluki oraz misjach na wyspę Seram. Te wczesne doświadczenia w ramach VOC ukształtowały jego umiejętności nawigacyjne i przygotowały go do przyszłych, bardziej ambitnych ekspedycji.
Eksploracja Północnego Pacyfiku
W 1639 roku Abel Tasman pełnił funkcję zastępcy dowódcy podczas ekspedycji Matthijsa Quasta na północny Pacyfik. W ramach tej misji, flota dotarła do Fortu Zeelandia na Formozie (dzisiejszy Tajwan) oraz do japońskiej wyspy Deshima. Te podróże pozwoliły mu na zdobycie cennego doświadczenia w eksploracji odległych i nieznanych regionów.
Pierwsza wielka wyprawa (1642)
W sierpniu 1642 roku Rada Indii wyznaczyła Tasmana i nawigatora Visschera do zbadania nieznanych obszarów na południe od Wysp Salomona. Do realizacji tego ambitnego zadania wykorzystano dwa małe statki: *Heemskerck* i *Zeehaen*. Celem było poszukiwanie nowych terytoriów i potencjalnych źródeł bogactwa dla VOC. Ta wyprawa miała okazać się przełomowa dla historii odkryć geograficznych.
Odkrycie Tasmanii (Ziemia Van Diemena)
24 listopada 1642 roku Abel Tasman dostrzegł zachodnie wybrzeże wyspy, którą nazwał Ziemią Van Diemena na cześć swojego patrona. Trzy dni później, 3 grudnia 1642 roku, ziemia ta została formalnie objęta w posiadanie przez holenderską kompanię. Nazwa ta przetrwała przez wiele lat, zanim została zastąpiona obecną nazwą Tasmania. Odkrycie tej wyspy było znaczącym krokiem w mapowaniu południowego Pacyfiku.
Pierwszy kontakt z Nową Zelandią (Staten Landt)
Kontynuując swoją podróż, 13 grudnia 1642 roku Tasman jako pierwszy Europejczyk ujrzał Nową Zelandię. Nadał jej nazwę *Staten Landt*, opierając się na błędnym przekonaniu, że może ona stanowić część mitycznego kontynentu południowego (*Terra Australis*). To odkrycie miało ogromne znaczenie dla przyszłych badań i kolonizacji tego regionu, choć początkowo nie doceniono jego pełnego zakresu.
Druga wielka wyprawa (1644)
W 1644 roku Abel Janszoon Tasman dowodził kolejną ważną ekspedycją, tym razem składającą się ze statków *Limmen*, *Zeemeeuw* i *Braek*. Celem tej wyprawy było dalsze badanie południowego wybrzeża Nowej Gwinei oraz północnego wybrzeża Australii, znanej wówczas jako Nowa Holandia. W jej trakcie udało się zmapować Zatokę Carpentaria, co stanowiło istotny wkład w poznanie geografii kontynentu australijskiego.
Osiągnięcia i nagrody Abla Tasmana
Sukcesy kartograficzne
Mimo że Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) uznała jego wyprawy za rozczarowanie finansowe, mapy stworzone przez Abla Tasmana miały nieocenioną wartość. Były one w powszechnym obiegu przez ponad sto lat i służyły kolejnym odkrywcom, w tym tak znanym postaciom jak James Cook. Jego prace kartograficzne przyczyniły się do znaczącego poszerzenia europejskiej wiedzy o świecie.
Awans na szczeblu administracyjnym
W uznaniu jego doświadczenia i zasług, 2 listopada 1644 roku, Abel Tasman został mianowany członkiem Rady Sprawiedliwości w Batawii. Ten awans świadczy o wysokim statusie, jaki osiągnął w strukturach VOC, i podkreśla jego znaczenie nie tylko jako odkrywcy, ale także jako zasłużonego urzędnika kolonialnego.
Kontrowersje i mniej znane fakty z życia Abla Tasmana
Krwawe starcie w Zatoce Morderców
Podczas jednego z pobytów w Nowej Zelandii, w dzisiejszej Golden Bay, doszło do tragicznego incydentu. Maorysi zaatakowali łódź kursującą między holenderskimi statkami, zabijając czterech marynarzy Tasmana. To wydarzenie, znane jako krwawe starcie w Zatoce Morderców, stanowi mroczny rozdział w historii jego kontaktów z rdzenną ludnością.
Użycie siły przeciwko tubylcom
W odpowiedzi na atak Maorysów, Abel Tasman wydał rozkaz ostrzelania waki zbliżającej się do statku *Zeehaen*. W wyniku tego działania, trafiono mężczyznę trzymającego białą flagę. Ten incydent budzi kontrowersje i stanowi przykład brutalności, z jaką czasem spotykały się pierwsze kontakty europejskich odkrywców z rdzennymi kulturami.
Eponimy – upamiętnienie nazwiska
Nazwisko Tasmana zostało trwale upamiętnione w nazwach licznych obiektów geograficznych, w tym sama wyspa Tasmania, Morze Tasmana oraz Park Narodowy Abla Tasmana. Te eponimy świadczą o trwałym śladzie, jaki Abel Janszoon Tasman pozostawił na mapie świata.
Instrumenty muzyczne w komunikacji z tubylcami
Podczas pierwszego spotkania z Maorysami w Nowej Zelandii, obie strony próbowały nawiązać kontakt za pomocą dźwięków. Maorysi dęli w instrument przypominający trąbki, a Tasman nakazał jednemu ze swoich marynarzy odpowiedzieć im grą na trąbce. Ta próba komunikacji muzycznej jest ciekawym przykładem prób porozumienia międzykulturowego.
Poszukiwanie Prowincji Beach – błąd Marco Polo
Jednym z celów wyprawy Tasmana było odnalezienie mitycznych „Prowincji Beach”. Te rzekomo bogate w złoto wyspy pojawiły się na mapach w wyniku błędu w edycjach dzieł Marco Polo. Poszukiwania te ilustrują ówczesne przekonania geograficzne i wiarę w istnienie nieodkrytych, bogatych krain.
Przetrwanie dzięki kompasowi
W swoich dziennikach Abel Tasman zapisał, że podczas wyjątkowo trudnej i burzliwej żeglugi to właśnie kompas był jedyną rzeczą, która utrzymała go i jego załogę przy życiu. Podkreśla to kluczową rolę tego instrumentu w nawigacji i przetrwaniu w niebezpiecznych warunkach morskich.
Podsumowanie kluczowych etapów życia i odkryć Abla Tasmana
Abel Tasman, dzięki swojej odwadze i umiejętnościom nawigacyjnym, poszerzył europejskie horyzonty geograficzne, a jego odkrycia stanowią ważny rozdział w historii eksploracji. Jego podróże przypominają o znaczeniu wytrwałości w obliczu nieznanego i rzetelności w dokumentowaniu odkryć, które do dziś kształtują nasze postrzeganie świata.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co odkrył Abel Tasman?
Abel Tasman jako pierwszy Europejczyk dotarł do Tasmanii, Nowej Zelandii i Wysp Tonga. Jego wyprawy doprowadziły do odkrycia tych obszarów i zaznaczenia ich na mapach europejskich.
Kim jest Abel Tasman?
Abel Tasman był holenderskim żeglarzem i odkrywcą z XVII wieku. Służył Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej i jest znany przede wszystkim ze swoich dalekosiężnych podróży po Pacyfiku.
Ile czasu zajmuje Abelowi Tasmanowi?
Pytanie „Ile czasu zajmuje Abelowi Tasmanowi?” jest nieprecyzyjne. Jeśli chodzi o jego wyprawy, podróż trwały miesiącami, a nawet latami.
Czy Abel Tasman wylądował w Tasmanii?
Tak, Abel Tasman wylądował w Tasmanii w 1642 roku. Nazwał ją Ziemią Van Diemena, na cześć gubernatora generalnego Holenderskich Indii Wschodnich.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Abel_Tasman
