Awerroes (Ibn Ruszd) – encyklopedia życia Ibn Sina

0

Awerroes, którego pełne arabskie imię brzmi Abū al-Walīd Muḥammad ibn Aḥmad ibn Rushd, urodził się 14 kwietnia 1126 roku w Kordobie, w Al-Andalus (dzisiejsza Hiszpania). Na dzień dzisiejszy, w roku 2024, uczony ten miałby 898 lat, jednak zmarł 11 grudnia 1198 roku w Marrakeszu, w wieku 72 lat. Znany w świecie zachodnim pod łacińską formą „Awerroes”, zasłynął przede wszystkim jako niezwykle wpływowy „Komentator” dzieł Arystotelesa, odgrywając kluczową rolę w przywróceniu myśli greckiej do Europy i zdobywając miano „Ojca Racjonalizmu”. Jego wszechstronność, obejmująca prawoznawstwo, medycynę, filozofię, astronomię, fizykę, psychologię, matematykę i lingwistykę, czyni go przykładem prawdziwego polimatycznego geniuszu. Z racji swojej wszechstronności i doniosłości, Awerroes jest postacią, która na trwale zapisała się w historii myśli europejskiej i islamskiej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Zmarł w wieku 72 lat.
• Żona/Mąż: Brak informacji.
• Dzieci: Brak informacji.
• Zawód: Filozof, lekarz, prawnik, teolog, astronom.
• Główne osiągnięcie: Monumentalne komentarze do dzieł Arystotelesa, które odegrały kluczową rolę w recepcji filozofii greckiej w Europie.

Podstawowe informacje o Awerroesie

Abū al-Walīd Muḥammad ibn Aḥmad ibn Rushd, powszechnie znany jako Awerroes, przyszedł na świat 14 kwietnia 1126 roku w Kordobie, która wówczas znajdowała się pod panowaniem Imperium Almorawidów. Jego życie zakończyło się 11 grudnia 1198 roku w Marrakeszu, stolicy Kalifatu Almohadów, w wieku 72 lat. W świecie zachodnim jego nazwisko jest powszechnie rozpoznawalne w swojej łacińskiej formie. Aby odróżnić go od jego sławnego dziadka, często dodawano mu przydomek al-Hafid, co oznacza „Wnuk”. Status Awerroesa jako polimaty jest niekwestionowany; był on andaluzyjskim muzułmańskim uczonym o niezwykle szerokich horyzontach, działającym w wielu dziedzinach nauki i wiedzy. Jego wkład w filozofię, w szczególności w interpretację dzieł Arystotelesa, przyniósł mu miano „Komentatora” oraz „Ojca Racjonalizmu”. Te monumentalne prace interpretujące myśli greckiego filozofa odegrały kluczową rolę w ponownym wprowadzeniu i rozpowszechnieniu dorobku Arystotelesa w Europie. Jego prawdziwe imię, Abū al-Walīd Muḥammad ibn Aḥmad ibn Rushd, odzwierciedla jego arabskie korzenie i bogate dziedzictwo intelektualne. Awerroes to postać, której życie i dzieła stanowią ważny rozdział w historii myśli islamu i Europy.

Rodzina i pochodzenie

Awerroes pochodził z rodziny o głęboko zakorzenionych tradycjach prawniczych i publicznych. Jego ród cieszył się wielkim szacunkiem w Kordobie, a członkowie rodziny często pełnili ważne funkcje w służbie publicznej. Dziadek Awerroesa piastował prestiżowe stanowisko głównego sędziego (qadi) w Kordobie, a ponadto był imamem Wielkiego Meczetu, co świadczy o jego wysokiej pozycji religijnej i społecznej. Ojciec Awerroesa, Abu al-Qasim Ahmad, kontynuował rodzinne tradycje, również pełniąc funkcję głównego sędziego. To właśnie on odegrał kluczową rolę w edukacji młodego Awerroesa, wprowadzając go w świat prawoznawstwa. Szczególny nacisk kładziono na pamięciowe opanowanie fundamentalnego dzieła prawa malickiego, jakim jest Muwatta Imama Malika. Ta silna tradycja rodzinna i nacisk na edukację prawniczą stanowiły fundament dla późniejszego rozwoju intelektualnego Awerroesa.

Edukacja i wykształcenie

Awerroes otrzymał wybitne wykształcenie, czerpiąc wiedzę od najwybitniejszych uczonych swoich czasów. Studiował hadisy, czyli tradycje dotyczące życia i nauk proroka Mahometa, pod okiem uznanego uczonego Ibn Bashkuwala. Jego wiedza prawnicza została pogłębiona dzięki naukom al-Hafiza Abu Muhammada ibn Rizqa, który przekazywał mu tajniki prawoznawstwa malickiego. Równolegle Awerroes rozwijał swoje zainteresowania medyczne, zdobywając wiedzę pod kierunkiem cenionego lekarza Abu Jafara Jarima al-Tajaila. Ten interdyscyplinarny charakter edukacji Awerroesa pozwolił mu na wykształcenie wszechstronnego umysłu, zdolnego do analizy problemów z różnych perspektyw. Doskonałe przygotowanie w dziedzinach takich jak prawo, medycyna i tradycje religijne stanowiło solidną podstawę dla jego późniejszych, rewolucyjnych prac filozoficznych i naukowych. Jego wykształcenie było odzwierciedleniem ówczesnego bogactwa intelektualnego Al-Andalus.

Kariera zawodowa i służba publiczna

Misja w Marrakeszu (1153 r.)

W 1153 roku Awerroes podjął się ważnej misji w Marrakeszu, stolicy Kalifatu Almohadów. Na zlecenie władz prowadził tam istotne obserwacje astronomiczne, które mogły posłużyć do precyzyjniejszych kalibracji instrumentów i lepszego zrozumienia ruchu ciał niebieskich. Ponadto, jego obecność w tym okresie wiązała się ze wsparciem projektów budowy nowych uczelni, co świadczy o jego zaangażowaniu w rozwój nauki i edukacji.

Przełomowe spotkanie z kalifem i rozwój kariery

Kluczowym momentem w karierze Awerroesa było jego spotkanie z kalifem Abu Yaqubem Yusufem w 1169 roku. Dzięki rekomendacji wpływowego filozofa Ibn Tufayla, Awerroes został przedstawiony władcy. Po merytorycznej dyskusji dotyczącej zagadnień filozoficznych, w tym wieczności niebios, Awerroes zyskał trwałą przychylność kalifa. To spotkanie otworzyło mu drzwi do dalszej kariery i pozwoliło na realizację jego ambitnych planów naukowych i intelektualnych.

Urząd sędziego (Qadi)

W 1169 roku, po udanym spotkaniu z kalifem, Awerroes został mianowany sędzią w Sewilli. Dwa lata później, w 1171 roku, objął to samo prestiżowe stanowisko w swojej rodzinnej Kordobie. Jako sędzia, Awerroes był odpowiedzialny za rozstrzyganie sporów prawnych i wydawanie fatw, czyli oficjalnych opinii prawnych zgodnych z prawem islamskim. Jego działalność jako kadi świadczyła o jego głębokiej wiedzy prawniczej i umiejętnościach orzeczniczych.

Lekarz nadworny i główny sędzia Kordoby

W 1182 roku kariera Awerroesa osiągnęła kolejny szczyt. Zastąpił swojego przyjaciela Ibn Tufayla na stanowisku osobistego lekarza kalifa, co było wyrazem najwyższego zaufania ze strony władcy. W tym samym roku powierzono mu również stanowisko głównego sędziego Kordoby, co podkreślało jego wszechstronność i znaczenie zarówno w sferze medycyny, jak i prawa. Połączenie tych ról świadczyło o jego wyjątkowej pozycji w kalifacie.

Dorobek naukowy i dzieła

Awerroes był autorem niezwykle płodnym, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo intelektualne. Jego dorobek obejmuje ponad 100 książek i traktatów, które dotykają szerokiego spektrum dziedzin. Wśród nich znajduje się 28 prac filozoficznych, 20 poświęconych medycynie, 8 z zakresu prawa, 5 z teologii oraz 4 z gramatyki. Ta obszerna twórczość dowodzi jego erudycji i nieustannego dążenia do poszerzania wiedzy.

Szczególnie znaczący jest jego wkład w filozofię, który skupiał się na interpretacji dzieł Arystotelesa. Awerroes opracował trzy rodzaje komentarzy do tekstów Stagiryty: krótkie (jami), średnie (talkhis) oraz długie (tafsir). Te ostatnie zawierały pełny tekst oryginału Arystotelesa wraz z drobiazgową analizą linia po linii, co czyniło je niezwykle cennymi dla zrozumienia myśli greckiego filozofa. Jego dzieło medyczne, Al-Kulliyat fi al-Tibb (znana w Europie jako Colliget), przez wieki stanowiło podstawowy podręcznik medycyny na europejskich uniwersytetach, co podkreśla jego trwały wpływ na rozwój tej dziedziny.

W swojej słynnej pracy Incoherence of the Incoherence (Destrukcja destrukcji), Awerroes podjął obronę filozofii przed atakami teologa Al-Ghazalego. Argumentował, że między religią a filozofią nie ma sprzeczności, dążąc do harmonizacji wiary i rozumu. Ta obrona racjonalizmu i harmonii między różnymi dziedzinami wiedzy stanowiła jeden z kluczowych elementów jego filozoficznego systemu i przyczyniła się do jego miana „Ojca Racjonalizmu”. Jego prace miały ogromny wpływ na rozwój myśli zachodniej, w tym na scholastykę.

Osiągnięcia w medycynie i nauce

Awerroes wniósł znaczący wkład nie tylko w filozofię, ale również w rozwój medycyny i nauki. W dziedzinie neurologii zaproponował nową teorię udaru mózgu, a co więcej, jako pierwszy w historii opisał oznaki i objawy choroby Parkinsona. Jego spostrzeżenia dotyczące funkcjonowania układu nerwowego były przełomowe i wyprzedzały epokę.

Istnieją również przesłanki, że Awerroes mógł być pierwszym uczonym, który poprawnie zidentyfikował siatkówkę jako część oka odpowiedzialną za odbieranie bodźców świetlnych. Te odkrycia w dziedzinie medycyny i anatomii podkreślają jego wszechstronne zdolności badawcze i naukowy zmysł. Jego prace naukowe, w tym te dotyczące medycyny, były niezwykle cenione i stanowiły podstawę dla dalszych badań.

Kontrowersje, potępienie i wygnanie

Nagły upadek (1195 r.)

Mimo licznych osiągnięć i wysokiej pozycji, los Awerroesa uległ nagłemu odwróceniu w 1195 roku. Został postawiony przed trybunałem w Kordobie, który wydał surowy werdykt: potępiono jego nauki, nakazano spalenie jego dzieł, a samego uczonego skazano na wygnanie. To zdarzenie stanowiło dramatyczny koniec jego kariery i publicznego życia.

Przyczyny polityczne

Współcześni historycy często interpretują to nagłe upadanie Awerroesa jako wynik złożonych przyczyn politycznych. Sugeruje się, że kalif mógł poświęcić uczonego, aby zyskać poparcie ortodoksyjnych ulemów, których wsparcie było niezbędne w kontekście prowadzonych wojen przeciwko chrześcijańskim królestwom. W ten sposób Awerroes stał się ofiarą politycznych rozgrywek.

Potępienie przez Kościół

Nauki Awerroesa, zwłaszcza jego tezy dotyczące „jedności intelektu”, wywołały również kontrowersje w świecie chrześcijańskim. W latach 1270 i 1277 jego radykalne idee zostały oficjalnie potępione przez Kościół Katolicki. To potępienie miało dalekosiężne konsekwencje dla recepcji jego filozofii w Europie, choć jednocześnie stymulowało rozwój nowych nurtów myślowych.

Dziedzictwo i ciekawostki

Obecność Ibn Arabiego

Jedna z fascynujących ciekawostek związanych z życiem Awerroesa dotyczy jego drugiego pogrzebu w Kordobie. Obecny wówczas był młody Ibn Arabi, który później stał się jednym z najsłynniejszych mistyków i filozofów sufickich. Ta obecność świadczy o znaczeniu Awerroesa i jego wpływie na kolejne pokolenia myślicieli.

Przetrwanie dzieł

Paradoksalnie, wiele prac Awerroesa nie przetrwało w oryginalnym języku arabskim. Zachowały się one jednak do dziś dzięki tłumaczeniom na język hebrajski i łacinę. To właśnie te tłumaczenia umożliwiły poznanie jego filozofii i nauki w Europie, stanowiąc klucz do jego dziedzictwa intelektualnego.

Wpływ na chrześcijaństwo

Mimo że Tomasz z Akwinu, jeden z najwybitniejszych filozofów chrześcijańskich, był wielkim krytykiem awerroizmu, to właśnie polemika z tekstami Awerroesa zmusiła scholastyków do rozwinięcia własnych, bardziej pogłębionych systemów filozoficznych. Jego idee, nawet te krytykowane, stanowiły impuls do dalszego rozwoju myśli w łacińskiej Europie i przyczyniły się do kształtowania europejskiego arystotelizmu.

Kluczowe etapy życia Awerroesa

Obszary zainteresowań i publikacje Awerroesa

• Filozofia (28 publikacji)
• Medycyna (20 publikacji)
• Prawo (8 publikacji)
• Teologia (5 publikacji)
• Gramatyka (4 publikacje)

Warto wiedzieć: Awerroes był tak płodnym autorem, że napisał ponad 100 książek i traktatów, obejmujących szerokie spektrum wiedzy.

Awerroes, „Komentator” Arystotelesa i „Ojciec Racjonalizmu”, pozostawił po sobie nieocenione dziedzictwo, które wywarło fundamentalny wpływ na rozwój filozofii i nauki w Europie. Jego wszechstronność, obejmująca medycynę, prawo i teologię, świadczy o jego wyjątkowym geniuszu. Mimo kontrowersji i wygnania, jego dzieła, zachowane dzięki tłumaczeniom, stanowiły kluczowy impuls dla europejskiej scholastyki i racjonalizmu, kształtując intelektualny krajobraz kontynentu na wieki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Averroes