Marina Abramović, urodzona 30 listopada 1946 roku w Belgradzie, to światowej sławy serbska artystka konceptualna i performerką, nazywana często „babcią performance’u”. Na styczeń 2026 roku artystka ma 79 lat. Jej pionierski wkład w sztukę wytrzymałościową, eksplorującą granice ludzkiego ciała i umysłu, ukształtował współczesne rozumienie tego gatunku. Wychowana przez dziadków w powojennej Jugosławii, od ponad czterech dekad tworzy dzieła, które prowokują, skłaniają do refleksji i badają najgłębsze zakamarki ludzkiej psychiki.
Jej kariera, naznaczona odwagą i bezkompromisowością, obejmuje kluczowe performanse, które na trwałe wpisały się w historię sztuki XX i XXI wieku. Relacja z niemieckim artystą Ulayem, z którym przez lata tworzyła kolektywną tożsamość, jest nieodłącznym elementem jej biografii i artystycznej drogi.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na styczeń 2026 roku ma 79 lat.
- Żona/Mąż: Brak informacji o obecnym małżonku.
- Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
- Zawód: Artystka konceptualna, performerka.
- Główne osiągnięcie: Pionierski wkład w sztukę performance, liczne prestiżowe nagrody i wystawy światowe.
Podstawowe informacje o Marinie Abramović
Marina Abramović urodziła się 30 listopada 1946 roku w Belgradzie, ówczesnej Jugosławii. Na styczeń 2026 roku artystka ma 79 lat. Jest uznawana za jedną z najważniejszych postaci w świecie sztuki performance, a jej własne określenie „babci performance’u” doskonale oddaje jej pionierską rolę i ogromne doświadczenie. Jej twórczość skupia się na body art, sztuce wytrzymałościowej (endurance art), badaniu relacji między wykonawcą a publicznością oraz przekraczaniu fizycznych i psychicznych limitów ludzkiego organizmu.
Rodzina i życie prywatne Mariny Abramović
Marina Abramović pochodzi z rodziny o silnych powiązaniach z powojennym rządem Jugosławii. Jej rodzice, Danica Rosić i Vojin Abramović, byli aktywnymi partyzantami, a po wojnie piastowali wysokie stanowiska. Dzieciństwo artystki, do szóstego roku życia, spędziła pod opieką dziadków, a szczególnie silny wpływ wywarła na nią babcia, wprowadzając ją w świat duchowości i tradycji cerkiewnych. Relacje z matką były trudne, naznaczone surowością i restrykcyjną kontrolą, która obowiązywała Marinę aż do 29. roku życia, wpływając na jej wczesne, odważne performanse.
Jednym z najbardziej znaczących związków w życiu Mariny Abramović była jej wieloletnia relacja z niemieckim artystą Ulayem (Uwe Laysiepen). Ich wspólne życie i twórczość, trwające od 1976 do 1988 roku, zaowocowały stworzeniem kolektywnej tożsamości „The Other” i licznymi, przełomowymi performansami. Ich rozstanie miało symboliczny charakter, przypieczętowany wspólnym przejściem Wielkiego Muru Chińskiego.
Edukacja i kariera akademicka Mariny Abramović
Marina Abramović zdobywała gruntowne wykształcenie artystyczne w kluczowych instytucjach Europy Środkowej. W latach 1965–1970 studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Belgradzie, gdzie zdobyła solidne podstawy teoretyczne i praktyczne. Kontynuowała swoje studia podyplomowe w klasie Krsto Hegedušicia na Akademii Sztuk Pięknych w Zagrzebiu, które ukończyła w 1972 roku. To właśnie w tym okresie zaczęła kształtować swój unikalny styl i podejście do sztuki performance, eksperymentując z nowymi formami wyrazu.
Kariera artystyczna Mariny Abramović – kluczowe etapy i performanse
Wczesne performanse: seria „Rhythm”
Debiut Mariny Abramović na arenie międzynarodowej zaznaczył się serią odważnych performansów zatytułowanych „Rhythm”. W „Rhythm 10” (1973) artystka badała zmienione stany świadomości, używając 10 noży do gry w „rosyjską ruletkę” między palcami i nagrywając dźwięki uderzeń. Po zranieniu się, próbowała odtworzyć zarejestrowany rytm, analizując granice bólu i koncentracji.
„Rhythm 5” (1974) było symbolicznym aktem odrzucenia ideologii, gdzie artystka spaliła wielką, nasączoną ropą komunistyczną gwiazdę, wrzucając do ognia swoje obcięte paznokcie i włosy, a następnie sama wskoczyła do płonącej gwiazdy, tracąc przytomność z powodu braku tlenu. Performans „Rhythm 2” (1974) zrealizowany w Zagrzebiu, stanowił eksperyment z lekami psychotropowymi, badając wpływ substancji chemicznych na percepcję i ciało. Najbardziej wstrząsającym dziełem tej serii był „Rhythm 0” (1974) w Neapolu, gdzie przez sześć godzin artystka oddała swoje ciało do dyspozycji publiczności, udostępniając 72 przedmioty, w tym skalpel i pistolet, co stało się brutalnym komentarzem na temat natury ludzkiej agresji.
Przełomowe performanse
„The Great Wall Walk” (1988) było symbolicznym zakończeniem burzliwej relacji Mariny Abramović z Ulayem. Para przeszła Wielki Mur Chiński, spotykając się po pokonaniu łącznie 2500 kilometrów, co stanowiło symboliczny koniec ich artystycznej i życiowej współpracy.
Performans „Balkan Baroque” (1997) był odpowiedzią artystki na wojny w Jugosławii. Przez cztery dni Marina szorowała tysiące zakrwawionych bydlęcych kości, śpiewając bałkańskie pieśni, co przyniosło jej prestiżową nagrodę Złotego Lwa na Biennale w Wenecji. Ten wstrząsający komentarz do czystek etnicznych i okrucieństwa wojny na zawsze wpisał się w historię sztuki.
Performans „The Artist Is Present” (2010) stał się kulminacją jej długiej kariery i jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w historii sztuki performance. Podczas retrospektywy w MoMA w Nowym Jorku, artystka przez 736 godzin i 30 minut siedziała nieruchomo w milczeniu, nawiązując kontakt wzrokowy z każdym z nieznajomych, którzy przed nią usiedli. Ten performans, prezentowany w nowojorskim Museum of Modern Art, przyciągnął 750 000 osób, stając się symbolem siły obecności i połączenia międzyludzkiego.
Kluczowe performanse Mariny Abramović w tabeli
| Rok | Tytuł performansu | Opis |
|---|---|---|
| 1973 | Rhythm 10 | Gra w „rosyjską ruletkę” nożami między palcami, badanie stanu świadomości wykonawcy. |
| 1974 | Rhythm 5 | Spalenie komunistycznej gwiazdy, skok do ognia, utrata przytomności. |
| 1974 | Rhythm 2 | Testowanie leków psychotropowych, eksploracja wpływu na ciało i umysł. |
| 1974 | Rhythm 0 | Sześć godzin oddania ciała do dyspozycji publiczności z różnymi przedmiotami. |
| 1988 | The Great Wall Walk | Wspólne przejście Wielkiego Muru Chińskiego z Ulayem, symboliczne zakończenie relacji. |
| 1997 | Balkan Baroque | Szorowanie zakrwawionych kości bydlęcych w odpowiedzi na wojny w Jugosławii. |
| 2010 | The Artist Is Present | Długotrwałe siedzenie w milczeniu i nawiązywanie kontaktu wzrokowego z widzami w MoMA. |
Nagrody i osiągnięcia Mariny Abramović
Złoty Lew w Wenecji
W 1997 roku Marina Abramović została uhonorowana prestiżową nagrodą Złotego Lwa dla najlepszego artysty na Biennale w Wenecji. Wyróżnienie to przyznało jej jury za poruszający i niezwykle wymowny performans „Balkan Baroque”, który stanowił głęboki komentarz do wojen bałkańskich i ich tragicznych konsekwencji. To znaczące osiągnięcie podkreśliło jej międzynarodowe uznanie.
Działalność instytucjonalna Mariny Abramović
Marina Abramović Institute (MAI)
W 2007 roku Marina Abramović założyła fundację non-profit o nazwie Marina Abramović Institute (MAI). Instytut ten służy jako platforma dla długoterminowych działań artystycznych, badań nad sztuką performance oraz edukacji w zakresie sztuki wytrzymałościowej. MAI ma na celu promowanie i rozwijanie dziedzictwa performance art, a także wspieranie nowych pokoleń artystów. The Marina Abramović Institute jest kluczowym elementem jej dziedzictwa i misji edukacyjnej.
Kontrowersje i skandale związane z Mariną Abramović
Spór sądowy z Ulayem
W 2015 roku Ulay, były partner życiowy i artystyczny Mariny Abramović, wniósł pozew przeciwko niej. Zarzucił jej, że nie wypłaciła mu należnych tantiem ze sprzedaży wspólnych prac. W 2016 roku sąd w Amsterdamie wydał wyrok nakazujący artystce zapłatę ponad 250 000 euro zaległych tantiem oraz 23 000 euro kosztów sądowych. Dodatkowo, sąd zobowiązał ją do poprawnego podpisywania wspólnych dzieł, co podkreślało znaczenie ich wspólnej twórczości i praw autorskich.
Kolejnym kontrowersyjnym projektem był „Spirit Cooking” z 1996 roku. Ten projekt obejmował serię „afrodyzjakalnych przepisów” pisanych krwią świni na ścianach galerii, co stało się przedmiotem licznych teorii spiskowych. Przepisy te zawierały poetyckie, ale zarazem drastyczne instrukcje, które wywołały szerokie dyskusje na temat granic sztuki i jej interpretacji, a także na temat postrzegania artystki.
Ciekawostki z życia Mariny Abramović
Symbolika kości w sztuce
W pracy „Cleaning the Mirror” (1995) Marina Abramović przez trzy godziny szorowała brudny ludzki szkielet mydlinami. Ten performans stanowił metaforę tybetańskich rytuałów śmierci, przygotowujących na spotkanie z własną śmiertelnością. Użycie kości jako elementu artystycznego pojawia się również w innych jej dziełach, podkreślając fascynację artystki cyklem życia i śmierci oraz przemijaniem. Marina Abramović, znana z nieustannej eksploracji granic ludzkiego ciała, jest również założycielką Marina Abramović Institute (MAI), miejsca poświęconego badaniu i promowaniu sztuki performance.
Kluczowym przesłaniem twórczości Mariny Abramović jest nieustanne dążenie do poznania siebie i innych poprzez radykalne akty artystyczne, które przypominają o sile ludzkiej wytrzymałości i potrzebie autentycznego kontaktu. Jej dziedzictwo jako pionierki sztuki performance jest niepodważalne, a jej prace wciąż inspirują i prowokują dyskusje na całym świecie.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co zrobiła Marina Abramović?
Marina Abramović jest pionierką sztuki performance, która przez dekady badała granice fizyczne i psychiczne artysty oraz widza. Jej prace często koncentrują się na wytrzymałości, bólu, wytrwałości i relacjach międzyludzkich, wykorzystując ciało jako medium.
Dlaczego Marina i Ulay się rozstali?
Marina Abramović i Ulay, jej wieloletni partner artystyczny i życiowy, rozstali się w symbolicznym i emocjonalnym akcie na Wielkim Murze Chińskim. Po latach wspólnej pracy postanowili zakończyć swoją relację artystyczną i osobistą w ramach performansu „The Lovers”.
Czy Marina Abramovic ma dzieci?
Marina Abramović nie ma dzieci. Wielokrotnie podkreślała, że poświęciła swoje życie sztuce, co wiązało się z rezygnacją z macierzyństwa.
Gdzie mieszka Marina Abramović?
Marina Abramović mieszka w Nowym Jorku, gdzie ma swoje studio i aktywnie działa w świecie sztuki. Posiada również posiadłość w rodzinnym Belgradzie, którą wykorzystuje do pracy i odpoczynku.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marina_Abramovi%C4%87
