Molier – biografia francuskiego komediopisarza klasycyzmu: Skąpiec

0

Molier, właściwie Jean-Baptiste Poquelin, to postać, której nazwisko jest synonimem francuskiej komedii i teatru. Urodził się w Paryżu w 1622 roku, a w styczniu 2026 roku minęłaby 404. rocznica jego narodzin, co oznacza, że na przełomie 2025 i 2026 roku obchodziłby 403. urodziny. Był mężem Armande Béjart, z którą doczekał się trojga dzieci, choć niestety dwoje z nich zmarło w niemowlęctwie. Choć początkowo podążał ścieżką studiów prawniczych, jego prawdziwym powołaniem okazał się teatr, gdzie jako aktor i dramatopisarz zdobył nieśmiertelną sławę. Jego wpływ na język francuski jest tak ogromny, że do dziś jest on często określany mianem „języka Moliera”. Jego sztuki, będące błyskotliwą satyrą na społeczeństwo, nie tracą na aktualności, bawiąc i skłaniając do refleksji kolejne pokolenia widzów.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na przełomie 2025/2026 roku obchodziłby 403. urodziny.
• Żona/Mąż: Armande Béjart
• Dzieci: Troje (dwoje zmarło w niemowlęctwie)
• Zawód: Aktor, dramatopisarz, dyrektor teatru
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z najwybitniejszych komediopisarzy w historii, twórca gatunku comédie-ballet.

Kim był Molier? Podstawowe informacje biograficzne

Prawdziwe nazwisko, data i miejsce urodzenia

Jean-Baptiste Poquelin, znany światu pod pseudonimem artystycznym Molier, przyszedł na świat w Paryżu. Został ochrzczony 15 stycznia 1622 roku. Pochodził z zamożnej rodziny mieszczańskiej, co zapewniło mu solidne podstawy do edukacji. Jego ojciec pełnił zaszczytną funkcję królewskiego tapicera, co dawało mu pewien status i kontakty w wyższych sferach. Choć młody Jean-Baptiste początkowo wydawał się podążać ścieżką kariery urzędniczej, jego serce skłaniało się ku sztuce.

Pseudonim artystyczny

Nazwisko sceniczne „Molière” Jean-Baptiste Poquelin przyjął około 1645 roku, prawdopodobnie inspirując się nazwą niewielkiej miejscowości. Głównym powodem przyjęcia pseudonimu było jednak pragnienie oszczędzenia wstydu swojemu ojcu i rodzinie. W tamtych czasach zawód aktora był wciąż piętnowany społecznie, a jego przedstawiciele często spotykali się z ostracyzmem. Przyjęcie nowego nazwiska pozwalało na oddzielenie życia prywatnego od publicznego i uniknięcie negatywnych konsekwencji dla bliskich.

Wykształcenie i niedoszła kariera prawnicza

Molier odebrał staranne wykształcenie w prestiżowym jezuickim Collège de Clermont. Tam po raz pierwszy zetknął się ze sceną, co z pewnością miało wpływ na jego późniejsze wybory zawodowe. Około 1642 roku rozpoczął studia prawnicze w Orleanie. Brak jest jednak dowodów na to, że kiedykolwiek uzyskał formalne kwalifikacje do wykonywania zawodu prawnika. Ta niedoszła ścieżka kariery pokazuje jednak wszechstronność jego zainteresowań.

Status narodowy we Francji

Wpływ Moliera na kulturę francuską jest nie do przecenienia. Jego znaczenie jest tak ogromne, że język francuski jest powszechnie określany mianem „języka Moliera” (la langue de Molière). Jest on uznawany za jednego z najwybitniejszych pisarzy w historii literatury światowej. Jego sztuki są wystawiane w Comédie-Française, narodowym teatrze francuskim, częściej niż dzieła jakiegokolwiek innego dramaturga, co świadczy o jego nieprzemijającej popularności.

Rodzina i życie prywatne Moliera

Relacje z rodzicami

Życie osobiste Moliera było naznaczone stratą. Matkę, pochodzącą z bogatej burżuazji, stracił w młodym wieku, mając zaledwie 10 lat. Z ojcem, który pełnił funkcję królewskiego tapicera, nie wydawał się być szczególnie blisko związany. Mimo że początkowo podążał ścieżką kariery urzędniczej, jego serce podążyło w innym kierunku.

Rodzinny przydomek

W kręgu rodzinnym Molier nosił specyficzny przydomek „Le Nez”, co po polsku oznacza „Nos”. Przydomek ten był pokłosiem reakcji pokojówki, która przy pierwszym spotkaniu z noworodkiem zwróciła uwagę na jego pokaźny nos. Z perspektywy czasu może wydawać się to zabawną anegdotą, jednak podkreśla pewną fizyczną cechę przyszłego komediopisarza.

Małżeństwo z Armande Béjart

20 lutego 1662 roku Molier poślubił Armande Béjart. Jej tożsamość była jednak źródłem licznych plotek i kontrowersji. Krążyły pogłoski, że mogła być nieślubną córką wieloletniej partnerki Moliera, Madeleine Béjart. To zamieszanie wokół pochodzenia Armande stało się pożywką dla wrogów Moliera, którzy oskarżali go o kazirodztwo.

Potomstwo

Z Armande Béjart Molier miał troje dzieci. Niestety, dwoje z nich zmarło w niemowlęctwie. Syn Louis żył tylko w 1664 roku, a jego ojcem chrzestnym był sam król Ludwik XIV. Drugi syn, Pierre, zmarł w 1672 roku. Losy dzieci były dla niego z pewnością źródłem wielkiego bólu.

Wieloletnia partnerka i wspólniczka

Przez wiele lat Molier był związany z aktorką Madeleine Béjart. Ich relacja wykraczała poza sferę uczuciową – wspólnie, w 1643 roku, założyli teatr Illustre Théâtre. Madeleine odegrała kluczową rolę w jego życiu zawodowym, towarzysząc mu w trudnych latach wędrówek po prowincji.

Kariera sceniczna i twórczość Moliera

Początki kariery i bankructwo

W czerwcu 1643 roku Jean-Baptiste Poquelin założył teatr Illustre Théâtre. Niestety, to ambitne przedsięwzięcie zakończyło się bankructwem już w 1645 roku, pozostawiając Moliera z długiem. Sytuacja ta była tak poważna, że doprowadziła go do pobytu w więzieniu za długi.

Lata na prowincji – szlifowanie warsztatu

Po wyjściu z więzienia Molier spędził około 12 lat jako wędrowny aktor. Podróżował po francuskich prowincjach, co pozwoliło mu na doskonalenie swojego rzemiosła aktorskiego i komediowego. W tym okresie szlifował swój warsztat, łącząc elementy włoskiej Commedia dell’arte z francuską komedią.

Przełomowy występ przed królem

Przełom w karierze Moliera nastąpił 24 października 1658 roku. Tego dnia jego trupa miała zaszczyt wystąpić przed samym królem Ludwikiem XIV. Choć zaprezentowano tragedię, to farsa „Zakochany lekarz” okazała się strzałem w dziesiątkę, zachwycając monarchę. Zaowocowało to przyznaniem trupie tytułu „Troupe de Monsieur”.

Oficjalny autor dworski

Dzięki protekcji Filipa I, księcia Orleanu, Molier stał się oficjalnym autorem rozrywek dworskich. Jego zespół otrzymał później prestiżowy tytuł „Troupe du Roi” (Trupa Królewska) oraz stałą pensję. Status oficjalnego twórcy królewskiego pozwolił mu na realizację ambitnych projektów i dalsze rozwijanie swojego talentu.

Najważniejsze osiągnięcia i innowacje Moliera

Królewska pensja i patronat

Molier otrzymał bezpośredni patronat króla Ludwika XIV. Król nie tylko finansował jego działalność artystyczną, ale także aktywnie stanął w jego obronie podczas licznych ataków. Szczególnym dowodem łaski królewskiej było to, że Ludwik XIV został ojcem chrzestnym jego pierwszego syna.

Innowacja gatunkowa

Molierowi przypisuje się stworzenie innowacyjnego gatunku scenicznego – comédie-ballet. Ten nowy format widowiska, łączący komedię z elementami baletu i muzyki, powstał we współpracy z kompozytorem Jean-Baptiste Lullym. Pierwszym dziełem tego typu były „Nieznośni” (Les Fâcheux), wystawione w 1661 roku.

Finanse i majątek Moliera

Królewskie stanowisko dziedziczne

Jeszcze przed rozpoczęciem kariery artystycznej, w 1641 roku, Molier przejął od ojca stanowisko „valet de chambre ordinaire et tapissier du Roi”. Praca ta przynosiła mu roczną pensję oraz liczne lukratywne kontrakty, pozwalając na zgromadzenie kapitału początkowego.

Dochody z teatru

Po powrocie do Paryża w 1658 roku i zdobyciu królewskiego patronatu, sytuacja finansowa Moliera uległa znacznej poprawie. Sukcesy komercyjne takich sztuk jak „Pocieszne wykwintnisie” przynosiły mu znaczące dochody. Dochody z wystawianych sztuk, połączone z królewską pensją, pozwoliły mu na prowadzenie stabilnego życia.

Zdrowie i okoliczności śmierci Moliera

Choroba zawodowa

Molier przez wiele lat cierpiał na gruźlicę. Intensywne tempo pracy, które narzucił sobie jako dyrektor teatru, aktor i autor jednocześnie, znacząco nasilało jej objawy. Połączenie wyczerpującej pracy na scenie, pisania sztuk oraz zarządzania zespołem artystycznym, z pewnością nie sprzyjało jego zdrowiu.

Legendarna śmierć na scenie

Molier zmarł 17 lutego 1673 roku, kilka godzin po występie w swojej ostatniej sztuce „Chory z urojenia”. Odgrywając rolę Argana, hipochondryka, dostał ataku kaszlu i krwotoku, lecz mimo swojego stanu zdołał dokończyć spektakl. Po powrocie do domu jego stan gwałtownie się pogorszył i zmarł.

Kontrowersje i skandale związane z Molierem

Zakaz wystawiania „Świętoszka”

Sztuka „Tartuffe” (Świętoszek), napisana przez Moliera w 1664 roku, wywołała ogromne poruszenie. Dramat ten, piętnujący religijną hipokryzję, został uznany za obraźliwy dla wiary. Pod naciskiem konserwatywnych kręgów, król Ludwik XIV musiał nałożyć na sztukę oficjalny zakaz jej wystawiania, który trwał przez kilka lat.

Skandal wokół „Szkoły żon”

Premiera sztuki „Szkoła żon” (L’École des femmes) w 1662 roku wywołała tzw. „wojnę komiczną”. Krytycy zarzucali Molierowi nie tylko błędy artystyczne, ale także niemoralność poruszanych tematów. W odpowiedzi na te ataki, Molier napisał i wystawił błyskotliwą jednoaktówkę „Krytyka Szkoły żon”, w której bronił swojego dzieła.

Konflikt z dawnym patronem

Armand, książę Conti, który niegdyś był zwolennikiem Moliera, po zarażeniu się syfilisem stał się zagorzałym religijnym fanatykiem. Zaczął publicznie atakować Moliera, zarzucając mu bezbożność i niemoralność w jego dziełach. Ten konflikt pokazuje, jak bardzo twórczość Moliera potrafiła dzielić społeczeństwo.

Kluczowe dzieła Moliera

Najważniejsze sztuki

Twórczość Moliera obejmuje szereg arcydzieł francuskiej komedii. Do jego najbardziej znanych dzieł należą:

• „Pocieszne wykwintnisie” (Les Précieuses ridicules, 1659)
• „Szkoła żon” (L’École des femmes, 1662)
• „Świętoszek” (Tartuffe, 1664)
• „Don Juan” (Dom Juan ou le Festin de pierre, 1665)
• „Skąpiec” (L’Avare, 1668)
• „Mieszczanin szlachcicem” (Le Bourgeois gentilhomme, 1670)
• „Chory z urojenia” (Le Malade imaginaire, 1673)

Te sztuki, pełne błyskotliwego humoru, trafnych obserwacji psychologicznych i ostrych komentarzy społecznych, na stałe wpisały się w kanon światowej literatury i teatru.

Chronologia życia i kariery Moliera

Życie i kariera Moliera to fascynująca podróż od początkowych trudności po największe sukcesy. Poniższa tabela przedstawia kluczowe momenty jego biografii:

Warto wiedzieć: Molier był nie tylko wybitnym dramaturgiem, ale także niezwykle utalentowanym aktorem, który często sam odgrywał główne role w swoich sztukach. Jego umiejętność wcielania się w postacie i przekazywania emocji widzom była kluczowym elementem sukcesu jego teatralnych przedsięwzięć.

Jean-Baptiste Poquelin, znany jako Molière, pozostawił po sobie dziedzictwo nieocenionej wartości, kształtując francuski język i komedię. Jego sztuki, choć powstałe w XVII wieku, wciąż rezonują z widzami, ukazując uniwersalne prawdy o ludzkiej naturze i społeczeństwie. Przezwyciężając trudności i kontrowersje, Molier udowodnił, że sztuka może być potężnym narzędziem refleksji nad ludzką kondycją. Jego niezachwiana determinacja w dążeniu do artystycznej prawdy pozostaje inspiracją dla twórców po dziś dzień.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Moli%C3%A8re