Tomasz z Akwinu: Filozofia, nauki św. Tomasza, 28 stycznia.

0

Tomasz z Akwinu, znany powszechnie jako Akwinata, był jednym z najwybitniejszych filozofów i teologów epoki średniowiecza, którego myśl do dziś stanowi filar teologii katolickiej. Urodzony na przełomie 1224 i 1225 roku, w bieżącym roku (2024) obchodziłby swoje 801. urodziny. Jego życie, naznaczone konfliktem z rodziną ze względu na wybór drogi zakonnej, zakończyło się przedwcześnie 7 marca 1274 roku. Tomasz z Akwinu, dominikanin, święty Kościoła katolickiego i doktor Kościoła, pozostawił po sobie monumentalne dzieła, które zrewolucjonizowały filozofię i teologię.

Tomasz z Akwinu, wybitny włoski filozof scholastyczny, teolog i członek Zakonu Kaznodziejskiego, urodził się na przełomie 1224 i 1225 roku w zamku Roccasecca, niedaleko Akwin we Włoszech. Zmarł 7 marca 1274 roku w Fossanuova podczas podróży na sobór w Lyonie, w wieku zaledwie 49 lub 50 lat. Jego dziedzictwo intelektualne obejmuje fundamentalne dzieła filozoficzne i teologiczne, które do dziś kształtują myśl chrześcijańską.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na przełomie 1224/1225 roku (aktualnie 801 lat od urodzenia).
• Żona/Mąż: Brak danych (żył w celibacie zakonnym).
• Dzieci: Brak danych (żył w celibacie zakonnym).
• Zawód: Filozof, teolog, duchowny (dominikanin).
• Główne osiągnięcie: Synteza filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską, stworzenie „Sumy Teologicznej”.

Podstawowe informacje o Tomaszu z Akwinu

Tomasz z Akwinu, oficjalnie znany jako Tomasz z Akwinu (łac. *Thomas de Aquino*), jest w historii i literaturze często określany mianem „Akwinaty”. Ze względu na swoją niezwykłą mądrość i czystość nauki, zyskał przydomki „doktor anielski” (*doctor angelicus*) oraz „doktor powszechny” (*doctor communis*). Jako włoski filozof scholastyczny, teolog i członek Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów), jest uznawany za jednego z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa. Dziś jest czczony jako święty i doktor Kościoła katolickiego.

Urodził się na przełomie 1224 i 1225 roku w zamku Roccasecca, niedaleko miejscowości Akwin we Włoszech. Dokładnie 801 lat temu, licząc od obecnej daty, przyszedł na świat. Tomasz z Akwinu zmarł 7 marca 1274 roku w Fossanuova (dzisiejsze Priverno). Miał wówczas zaledwie 49 lub 50 lat. Jego śmierć nastąpiła podczas podróży na sobór w Lyonie, na który udawał się, mimo bardzo złego stanu zdrowia.

Rodzina i pochodzenie Tomasza z Akwinu

Tomasz z Akwinu wywodził się z wysokiej szlachty. Jego ojcem był Landulf, hrabia Akwinu, a matką Teodora Caracciolo. Pochodzenie to wiązało się z konkretnymi oczekiwaniami rodziny co do jego przyszłej kariery, które miały być związane z polityką i wpływami kościelnymi.

Kluczowym momentem w życiu Tomasza był rok 1244, kiedy postanowił wstąpić do żebraczego zakonu dominikanów. Jego rodzina stanowczo sprzeciwiła się tej decyzji, planując dla niego prestiżową i dochodową funkcję opata w klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino. Aby odwieść go od powziętej decyzji, bracia Tomasza uwięzili go na rok w rodzinnym zamku.

Mimo silnej presji ze strony rodziny, Tomasz z Akwinu przez cały okres uwięzienia odmawiał zdjęcia habitu dominikańskiego. Ta niezłomna postawa ostatecznie zmusiła rodzinę do ustąpienia i wypuszczenia go na wolność, co pozwoliło mu realizować swoje powołanie.

Edukacja i kariera naukowa Tomasza z Akwinu

Pierwsze nauki Tomasz pobierał w prestiżowym klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino. Następnie, w 1239 roku, kontynuował swoją edukację w Neapolu, gdzie studiował w zakresie siedmiu sztuk wyzwolonych. To tam rozpoczął swój intelektualny rozwój, przygotowując się do dalszych studiów.

W Paryżu Tomasz poznał swojego głównego mentora, Alberta z Lauingen, znanego jako Albert Wielki. Wraz z nim, w 1248 roku, przeniósł się do Kolonii. Tam intensywnie rozwijał swoje zdolności teologiczne i uzyskał stopień bakałarza biblijnego, co stanowiło ważny etap w jego karierze naukowej.

W 1252 roku Tomasz z Akwinu powrócił do Paryża. Tam rozpoczął wykładanie „Sentencji” Piotra Lombarda, dzieła stanowiącego podstawę teologii średniowiecznej. Cztery lata później, w 1256 roku, uzyskał tytuł magistra teologii i został profesorem Uniwersytetu Paryskiego, co było znaczącym osiągnięciem.

Podczas swojej pracy na Uniwersytecie Paryskim, Tomasz popadł w ostry spór z Wilhelmem z Saint-Amour. Wilhelm dążył do zakazania zakonnikom nauczania na katedrach uniwersyteckich. Spór ten zakończył się interwencją papieża, który potępił tezy Wilhelma i przyznał rację mnichom, co potwierdziło prawo zakonników do nauczania akademickiego.

W 1261 roku Tomasz przeniósł się do Orvieto, gdzie przez cztery lata prowadził szkołę dominikańską. Następnie, w 1265 roku, udał się do Rzymu. Tam kontynuował swoją działalność nauczania i pracę nad swoimi najważniejszymi dziełami, które miały ugruntować jego pozycję jako jednego z najwybitniejszych myślicieli w dziejach.

Główne dzieła i twórczość Tomasza z Akwinu

Najważniejszym dziełem Tomasza z Akwinu jest „Summa Theologiae” (Suma Teologiczna). Pracował nad nią w Rzymie, Paryżu i Neapolu. Niestety, trzecia część tego monumentalnego dzieła pozostała nieukończona z powodu jego śmierci i została uzupełniona przez jego sekretarza, Reginalda z Piperno.

Innym znaczącym dziełem jest „Summa contra gentiles” (Suma przeciw poganom), napisana w latach 1261–1266 na prośbę Rajmunda z Penyafortu. Miała ona służyć jako intelektualne narzędzie do uzasadniania wiary chrześcijańskiej w dialogu z poganami, ukazując racjonalne podstawy wiary.

Już w Kolonii oraz na początku pobytu w Paryżu, Tomasz z Akwinu napisał ważne teksty filozoficzne, takie jak „O zasadach natury” (*De principiis naturae*) oraz „O bycie i istocie” (*De ente et essentia*). Teksty te położyły fundament pod jego system metafizyczny, wprowadzając kluczowe pojęcia dotyczące bytu i jego natury.

Tomasz jest również autorem licznych komentarzy biblijnych, w tym do Księgi Izajasza, Hioba, Ewangelii Jana i Mateusza. Pisał także analizy dzieł Arystotelesa, które powstawały m.in. podczas jego drugiego pobytu w Paryżu po 1268 roku. Te prace ukazują jego głębokie zrozumienie tekstów Pisma Świętego oraz filozofii starożytnej.

Na szczególną uwagę zasługuje „Złota katena do czterech Ewangelii” (*Catena aurea*). Na prośbę papieża Urbana IV, Tomasz opracował ten zbiór komentarzy Ojców Kościoła do tekstów ewangelicznych, tworząc kompilację myśli wczesnochrześcijańskiej.

Wybrane dzieła Tomasza z Akwinu:

• Summa Theologiae
• Summa contra gentiles
• De principiis naturae
• De ente et essentia
• Catena aurea

Kluczowe poglądy filozoficzne i teologiczne Tomasza z Akwinu

Filozofia Tomasza z Akwinu opierała się na genialnym przystosowaniu filozofii Arystotelesa do doktryny chrześcijańskiej. Wprowadził do teologii kluczowe pojęcia takie jak akt i możność, forma i materia oraz przyczyny sprawcze, tworząc spójny system myślowy.

Tomasz twierdził, że wiara i wiedza to dwie odrębne, ale wzajemnie uzupełniające się dziedziny. Uważał, że choć niektóre prawdy, jak Trójca Święta, są dostępne jedynie przez objawienie, to rozum jest w stanie dowieść istnienia Boga. Podkreślał, że nie ma sprzeczności między wiarą a rozumem, gdyż oba pochodzą od Boga.

W teorii poznania (epistemologii) Tomasz stał na stanowisku, że człowiek rodzi się jako „tabula rasa” (czysta karta) i zdobywa wiedzę poprzez doświadczenia zmysłowe. Poznanie umysłowe jest zawsze ogólne, a duszę i Boga poznajemy jedynie pośrednio, poprzez analizę ich działań i refleksję.

W metafizyce Tomasz wzbogacił myśl grecką o kategorię „istnienia”, odróżniając je od „istoty”. Rozwinął również unikalną koncepcję bytu osobowego, która nie była znana filozofii starożytnej. Jego analizy bytu, istoty i istnienia stanowią fundament jego systemu filozoficznego.

W swoich komentarzach do Boecjusza i Piotra Lombarda dowodził, że teologia może być uznana za naukę w sensie arystotelesowskim. Podkreślał, że mimo iż jej zasady (artykuły wiary) opierają się na objawieniu, a nie na oczywistości zmysłowej, posiada ona wewnętrzną spójność i logiczną strukturę.

Kluczowe założenia filozoficzne Tomasza z Akwinu:

• Chrześcijański arystotelizm: Synteza filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską.
• Relacja wiary i rozumu: Uzupełniające się dziedziny, obie pochodzące od Boga.
• Teoria poznania (epistemologia): Wiedza zdobywana przez zmysły (tabula rasa).
• Metafizyka i byt: Odróżnienie istnienia od istoty, koncepcja bytu osobowego.
• Teologia jako nauka: Uznanie teologii za naukę w sensie arystotelesowskim.

Uznanie, kanonizacja i dziedzictwo Tomasza z Akwinu

Proces kanonizacyjny Tomasza z Akwinu zakończył się oficjalnym ogłoszeniem go świętym Kościoła katolickiego 18 lipca 1323 roku przez papieża Jana XXII. Ceremonia ta nastąpiła blisko 50 lat po jego śmierci, co świadczy o głębokim szacunku dla jego osoby i nauczania.

Ze względu na ogromny wpływ jego pism na doktrynę chrześcijańską, Tomasz został uhonorowany tytułem Doktora Kościoła. Jego nauczanie określa się jako przekazywanie owoców kontemplacji (*contemplata aliis tradere*), co podkreśla jego rolę jako duchowego i intelektualnego przewodnika.

Tomasz z Akwinu jest patronem dominikanów, teologów, studentów oraz wszystkich katolickich szkół i uniwersytetów. Jego postać stanowi wzorzec chrześcijańskiego intelektualisty, a jego myśl nadal inspiruje i kształtuje współczesną filozofię i teologię.

Patronat Tomasza z Akwinu:

• Dominikanie
• Teologowie
• Studenci
• Katolickie szkoły i uniwersytety

Stan zdrowia Tomasza z Akwinu

6 grudnia 1273 roku Tomasz z Akwinu doznał gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia. Po tym wydarzeniu całkowicie zaprzestał pisania i dyktowania swoich dzieł, co wskazuje na powagę jego schorzenia.

Mimo znacznego osłabienia, Tomasz podjął próbę podróży do Lyonu, gdzie miał uczestniczyć w soborze. Niestety, zmarł w drodze, zatrzymując się w klasztorze cystersów w Fossanuova. Jego śmierć przerwała pracę nad jego monumentalnym dziełem i zakończyła życie jednego z najwybitniejszych myślicieli w dziejach.

Chronologia życia i śmierci Tomasza z Akwinu:

Ciekawostki i atrybuty Tomasza z Akwinu

Przez wiele lat nieodłącznym towarzyszem i sekretarzem Tomasza z Akwinu był Reginald z Piperno. Nie tylko spisywał on myśli swojego mistrza, ale po jego śmierci dokończył jego najważniejsze dzieło, „Summę teologiczną”, zapewniając jej kontynuację.

W sztuce Tomasz z Akwinu jest często przedstawiany w białym habicie dominikańskim. Często towarzyszą mu księga, pióro lub słońce na piersi, co symbolizuje jego oświecenie intelektualne i czystość doktryny, stanowiąc wizualne odzwierciedlenie jego duchowego i intelektualnego dziedzictwa.

Podczas pobytu w Rzymie Tomasz z Akwinu współpracował z Wilhelmem z Moerbeke, wybitnym tłumaczem. Współpraca ta pozwoliła mu na lepszy dostęp do oryginalnych tekstów greckich filozofów, co miało niebagatelny wpływ na rozwój jego synkretycznej filozofii, łączącej myśl antyczną z chrześcijańską doktryną.

Tomasz z Akwinu, jako jeden z najwybitniejszych myślicieli chrześcijaństwa, zasłynął przede wszystkim ze swojej monumentalnej „Sumy Teologicznej” oraz umiejętności syntezy filozofii Arystotelesa z dogmatyką katolicką. Jego niezachwiana wiara, połączona z głębokim rozumowaniem, pozostaje inspiracją dla teologów i filozofów do dziś, podkreślając wieczną aktualność poszukiwania prawdy.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomasz_z_Akwinu