Verrocchio: Andrea del Verrocchio, rzeźbiarz XV wieku i mistrz Leonarda

0

Andrea del Verrocchio, urodzony jako Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni około 1435 roku we Florencji, był jedną z najbardziej wszechstronnych postaci włoskiego renesansu. Ten wybitny rzeźbiarz, malarz i złotnik, który zmarł w 1488 roku, na dzień dzisiejszy (2024) miałby około 589 lat. Choć nigdy nie założył własnej rodziny i pozostał bezdzietny, jego prestiżowy warsztat we Florencji stał się kuźnią talentów, kształcąc przyszłych mistrzów, takich jak Leonardo da Vinci. Pod patronatem rodu Medyceuszy, Verrocchio zdobył uznanie i wywarł znaczący wpływ na rozwój sztuki epoki.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Około 589 lat (stan na 2024 rok, licząc od ok. 1435 roku)
• Żona/Mąż: Brak danych (nigdy się nie ożenił)
• Dzieci: Brak
• Zawód: Rzeźbiarz, malarz, złotnik
• Główne osiągnięcie: Kształcenie Leonarda da Vinci, monumentalny pomnik Bartolomeo Colleoniego

Kim był Andrea del Verrocchio?

Podstawowe informacje biograficzne

Andrea del Verrocchio, prawdziwe nazwisko Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni, urodził się we Florencji około 1435 roku. Jego wszechstronność jako rzeźbiarza, malarza i złotnika uczyniła go kluczową postacią włoskiego renesansu. Przydomek „Verrocchio” pochodził od jego mistrza, złotnika, co podkreślało jego wczesne związki z rzemiosłem metaloplastycznym, które miało fundamentalne znaczenie dla jego późniejszej precyzji w rzeźbie i odlewie.

Przydomek i prawdziwe nazwisko

Choć powszechnie znany jako Andrea del Verrocchio, jego pełne, rodowe imię brzmiało Andrea di Michele di Francesco de’ Cioni. Pseudonim „Verrocchio” przyjął po swoim pierwszym mistrzu, co było zwyczajem w tamtych czasach i stanowiło wyraz szacunku dla jego edukacji rzemieślniczej. Ten przydomek stał się synonimem jego artystycznej tożsamości i mistrzostwa.

Daty urodzenia i śmierci

Andrea del Verrocchio przyszedł na świat około 1435 roku, a zmarł w 1488 roku. W chwili śmierci miał około 52–53 lat. Jego życie, choć stosunkowo krótkie, było niezwykle intensywne i owocne artystycznie, pozostawiając trwałe dziedzictwo w historii sztuki.

Miejsce urodzenia i śmierci

Narodziną Verrocchio była Florencja, kolebka renesansu. Swoje życie zakończył w Wenecji, gdzie pod koniec swojej kariery otworzył nową pracownię. Ta wędrówka między dwoma kluczowymi ośrodkami kulturalnymi XV wieku świadczy o jego rosnącej renomie i zasięgu jego wpływów artystycznych.

Okres aktywności artystycznej

Andrea del Verrocchio działał aktywnie przede wszystkim w XV wieku. Jego największy rozwój kariery przypadł na ostatnie dwadzieścia lat życia, okres jego największego uznania i wpływów. Jego twórczość obejmowała malarstwo, rzeźbę i metaloplastykę, co czyni go jednym z najbardziej wszechstronnych artystów renesansu.

Życie prywatne Andrei del Verrocchio

Rodzina i status cywilny

Andrea del Verrocchio nigdy nie założył rodziny, pozostając bezżennym i bezdzietnym. Mimo to, przez całe życie ponosił odpowiedzialność za wspieranie finansowe niektórych członków swojej rodziny, co świadczy o jego odpowiedzialności i silnych więzach rodzinnych, nawet przy braku własnego potomstwa.

Brak małżeństwa i potomstwa

Decyzja o życiu w celibacie mogła wynikać z całkowitego poświęcenia się sztuce i prowadzeniu rozbudowanego warsztatu. Brak własnej rodziny nie ograniczył jednak jego wpływu na kolejne pokolenia artystów, a jego dziedzictwo jest silnie związane z jego nauczaniem i twórczością.

Obowiązki rodzinne

Pomimo braku własnej rodziny, Verrocchio angażował się w zapewnienie wsparcia finansowego swoim krewnym. Ta sytuacja z pewnością wpływała na jego życie osobiste i organizację pracy, ale jednocześnie podkreślała jego przywiązanie do rodziny.

Przynależność do Gildii św. Łukasza

Andrea del Verrocchio był członkiem Gildii św. Łukasza we Florencji, co potwierdza jego wysoki status zawodowy i integrację z elitą artystyczną miasta. Przynależność do tak prestiżowego stowarzyszenia świadczyła o jego uznaniu i pozycji w społeczeństwie florenckim.

Kariera zawodowa i edukacja Andrei del Verrocchio

Początki kariery: nauka złotnictwa

Droga zawodowa Andrei del Verrocchio rozpoczęła się od nauki u mistrza złotnictwa. To właśnie tam kształtował swoją niezwykłą precyzję i biegłość techniczną, które później stały się widoczne w jego pracach rzeźbiarskich i odlewniczych. Fundamenty rzemiosła metaloplastycznego okazały się kluczowe dla rozwoju jego artystycznego stylu.

Prowadzenie warsztatu we Florencji

Verrocchio prowadził jeden z najbardziej prestiżowych warsztatów artystycznych we Florencji. Jego pracownia była miejscem, gdzie rozkwitały talenty, a jego szkoła stała się kuźnią artystycznych geniuszy renesansu, będąc ośrodkiem wymiany idei i doskonalenia technik.

Otwarcie pracowni w Wenecji

Pod koniec życia Verrocchio przeniósł swoją działalność artystyczną do Wenecji, otwierając tam nową pracownię. Ten etap kariery był związany z pracą nad jego ostatnim, monumentalnym dziełem – konnym pomnikiem Bartolomeo Colleoniego, co świadczy o jego ciągłej chęci rozwoju i podejmowania nowych wyzwań artystycznych.

Mecenat rodu Medyceuszy

Największy rozwój kariery Andrei del Verrocchio przypadł na ostatnie dwadzieścia lat jego życia, a kluczową rolę odegrał w tym mecenat potężnego rodu Medyceuszy, zwłaszcza Wawrzyńca Wspaniałego. Wsparcie tej wpływowej rodziny pozwoliło artyście na realizację ambitnych projektów i ugruntowanie jego pozycji jako jednego z najwybitniejszych twórców epoki.

Rola w kształtowaniu talentów renesansu

Verrocchio był nie tylko wybitnym artystą, ale także niezwykłym pedagogiem. Jego warsztat we Florencji stał się inkubatorem talentów, gdzie kształciły się największe gwiazdy renesansu. Poeta Ugolino Verino słusznie pisał o nim, że „cokolwiek malarze mają w sobie dobrego, pili ze źródła Verrocchia”, podkreślając jego fundamentalny wpływ na rozwój malarstwa.

Wybitne nauczanie i wpływ na innych artystów

Jako pedagog, Verrocchio wywarł ogromny wpływ na całe pokolenie artystów. Jego podejście do nauczania, które łączyło precyzję rzemieślniczą z artystyczną wizją, ukształtowało wielu przyszłych mistrzów. Jego warsztat był miejscem, gdzie młodzi artyści uczyli się nie tylko technik, ale także sposobu myślenia o sztuce.

Znani uczniowie i współpracownicy

W pracowni Andrei del Verrocchio kształcili się tacy giganci renesansu jak Leonardo da Vinci i Lorenzo di Credi. Z jego warsztatem współpracowali również inni znakomici mistrzowie, w tym Pietro Perugino i Domenico Ghirlandaio. Ta sieć powiązań i wspólnych projektów świadczy o centralnej roli Verrocchia w artystycznym krajobrazie Florencji.

Dorobek artystyczny Andrei del Verrocchio

Malarstwo

Najsłynniejsze dzieła malarskie

Choć Andrea del Verrocchio jest powszechnie znany ze swoich prac rzeźbiarskich, jego dorobek malarski również zasługuje na uwagę. Jego obrazy charakteryzują się precyzją wykonania i dbałością o detale, co jest odzwierciedleniem jego złotniczych korzeni. Wiele z jego dzieł malarskich jest dziś obiektem badań i podziwu.

Współpraca z Leonardo da Vinci przy „Chrzcie Chrystusa”

Jednym z najsłynniejszych dzieł malarskich, z którym wiąże się nazwisko Verrocchia, jest obraz „Chrzest Chrystusa” (1474–1475). Przy tym dziele pomagał mu młody Leonardo da Vinci. Według relacji Giorgio Vasariego, Andrea miał porzucić malarstwo, widząc, że jego uczeń go przewyższył w tej dziedzinie. Ten epizod podkreśla zarówno talent Leonarda, jak i skromność (lub gorzką refleksję) samego Verrocchia.

„Madonna z siedzącym dzieckiem”

Obraz „Madonna z siedzącym dzieckiem”, wykonany techniką tempery na desce, znajduje się obecnie w zbiorach Gemäldegalerie w Berlinie. Datowany jest na lata 1468–1470 i jest uznawany za jedno z wczesnych, znaczących dzieł malarskich Andrei del Verrocchio. Dzieło to prezentuje delikatność i subtelność, które charakteryzują jego podejście do przedstawiania postaci sakralnych.

„Dziewica z Dzieciątkiem i dwoma aniołami”

Dzieło „Dziewica z Dzieciątkiem i dwoma aniołami”, znajdujące się w National Gallery w Londynie, zostało oficjalnie przypisane Andrei del Verrocchio dopiero około 2010 roku. Przypisanie to nastąpiło po przeprowadzeniu gruntownych prac konserwatorskich, które pozwoliły na lepsze zrozumienie techniki i stylu artysty. Jest to dowód na to, jak wciąż odkrywamy pełnię jego dorobku.

„Tobiasz i anioł”

Obraz „Tobiasz i anioł” (1470–1475) był prawdopodobnie prywatnym obrazem dewocyjnym. W jego powstaniu mógł pomagać Domenico Ghirlandaio, inny wybitny artysta wywodzący się z warsztatu Verrocchia. Dzieło to ukazuje mistrzostwo w przedstawianiu postaci i narracji biblijnej, typowe dla sztuki renesansu.

Ostatnie malarskie dzieło

Ostatnie malarskie dzieło Andrei del Verrocchio, „Madonna na tronie ze św. Janem Chrzcicielem i św. Donatem” w katedrze w Pistoi, pozostało niedokończone przez mistrza. Zostało ono sfinalizowane przez jego ucznia, Lorenzo di Credi, co jest kolejnym przykładem współpracy i przekazywania wiedzy w ramach warsztatu Verrocchia.

Rzeźba i metaloplastyka

Najważniejsze dzieła rzeźbiarskie

• Grupa z brązu „Chrystus i św. Tomasz” (1467) dla kościoła Orsanmichele.
• Brązowy posąg „Dawida” (połowa lat 60. XV wieku).
• Złota kula (palla) na szczyt kopuły florenckiego Duomo (1468).
• Rzeźba „Putto z delfinem” (ok. 1470 r.).
• Pomnik pogrzebowy Kosmy Starszego (1465–1467).
• Monument Piero i Giovanniego de’ Medici (1472).
• Konny pomnik Bartolomeo Colleoniego w Wenecji (konkurs w 1483 r.).

Monumentalna grupa „Chrystus i św. Tomasz”

W 1467 roku Andrea del Verrocchio otrzymał prestiżowe zlecenie na wykonanie monumentalnej grupy rzeźbiarskiej z brązu, przedstawiającej „Chrystusa i św. Tomasza”, przeznaczonej dla kościoła Orsanmichele. Artysta genialnie rozwiązał problem umieszczenia dwóch postaci w niszy, która pierwotnie była przeznaczona dla jednej, tworząc dynamiczną i pełną ekspresji kompozycję.

Brązowy posąg „Dawida”

Jest autorem słynnego brązowego posągu „Dawida”, datowanego na połowę lat 60. XV wieku. Model do tej postaci miał stanowić młody Leonardo da Vinci. Rzeźba przedstawia Dawida jako skromnie ubranego chłopca, co stanowiło odejście od wcześniejszych, bardziej heroicznych przedstawień tej postaci. Ten posąg jest uznawany za jedno z kluczowych dzieł w historii rzeźby renesansowej.

Złota kula na kopułę florenckiego Duomo

W 1468 roku Verrocchio podjął się ambitnego zadania wykonania ogromnej złotej kuli (palla) na szczyt kopuły florenckiego Duomo, zaprojektowanej przez Filippo Brunelleschiego. Kula została wykonana z miedzianych arkuszy i pokryta złotem, stanowiąc imponujące zwieńczenie jednego z symboli Florencji. Praca ta potwierdza jego mistrzostwo w pracy z metalami.

„Putto z delfinem”

Stworzył również rzeźbę „Putto z delfinem” (ok. 1470 r.), która pierwotnie była przeznaczona do fontanny w willi Medyceuszy w Careggi. Dzieło to, pełne lekkości i wdzięku, później zostało przeniesione do Palazzo della Signoria, gdzie do dziś stanowi cenny element jego dorobku. Jest to przykład jego umiejętności w tworzeniu mniejszych, dekoracyjnych form.

Nagrobki dla rodu Medyceuszy

Andrea del Verrocchio wykonał liczne nagrobki dla potężnego rodu Medyceuszy, umacniając swoją pozycję jako artysty dworskiego. Wśród nich znajdują się pomnik pogrzebowy Kosmy Starszego (1465–1467) oraz monument Piero i Giovanniego de’ Medici (1472) w Starej Zakrystii bazyliki San Lorenzo we Florencji. Te monumentalne dzieła świadczą o jego umiejętnościach w tworzeniu dzieł upamiętniających i wyrazie hołdu.

Ostatnim i najbardziej spektakularnym dziełem jest konny pomnik Bartolomeo Colleoniego w Wenecji

Jego ostatnim i najbardziej spektakularnym dziełem jest konny pomnik Bartolomeo Colleoniego w Wenecji. Verrocchio wygrał konkurs na ten projekt w 1483 roku, pokonując konkurentów z Wenecji i Padwy. To monumentalne dzieło stało się ukoronowaniem jego kariery i świadectwem jego mistrzostwa w rzeźbie monumentalnej, demonstrując siłę i dynamizm postaci.

Pomnik Bartolomeo Colleoniego (szczegóły)

Kondotier Colleoni zapisał w testamencie majątek Republice Weneckiej pod warunkiem wystawienia mu pomnika na Placu św. Marka, jednak Wenecja umieściła go przed Scuola San Marco.

Bartolomeo Colleoni, słynny kondotier, zapisał swój znaczący majątek Republice Weneckiej pod warunkiem wzniesienia mu pomnika. Pierwotnie zaprojektowano umieszczenie go na Placu św. Marka, jednak ostatecznie zdecydowano o jego lokalizacji przed Scuola San Marco. Ta decyzja świadczy o złożonych procesach decyzyjnych związanych z publicznymi monumentami w tamtym okresie.

Verrocchio przygotował model konkursowy z drewna i czarnej skóry, podczas gdy jego rywale używali wosku i gliny.

W procesie konkursowym na projekt pomnika Bartolomeo Colleoniego, Verrocchio wyróżnił się innowacyjnym podejściem do tworzenia modelu. Zamiast tradycyjnych materiałów, takich jak wosk i glina, użył drewna i czarnej skóry. Ta nietypowa technika mogła być jednym z czynników, które przyczyniły się do jego zwycięstwa, pokazując jego eksperymentalny charakter.

Choć Andrea chciał, by dzieło dokończył Lorenzo di Credi, państwo weneckie powierzyło odlew Alessandro Leopardiemu, który zaprojektował cokół, na którym posąg stoi do dziś.

Andrea del Verrocchio życzył sobie, aby jego ostatnie wielkie dzieło dokończył jego uczeń, Lorenzo di Credi. Jednak państwo weneckie powierzyło odlew Alessandro Leopardiemu, który był odpowiedzialny również za zaprojektowanie cokołu, na którym pomnik stoi do dziś. Ta decyzja pokazuje, że nawet w przypadku tak ważnych projektów, ostateczne decyzje należały do zleceniodawców.

Rzeźba nie jest portretem fizycznym Colleoniego, lecz uosobieniem idei potężnego i bezwzględnego dowódcy wojskowego, emanującego tytaniczną energią i siłą.

Pomnik Bartolomeo Colleoniego nie jest dosłownym portretem fizycznym kondotiera. Zamiast tego, Verrocchio stworzył uosobienie potężnego i bezwzględnego dowódcy wojskowego. Rzeźba emanuje tytaniczną energią i siłą, co czyni ją symbolicznym przedstawieniem władzy i autorytetu, a nie tylko wiernym odwzorowaniem postaci historycznej.

Ciekawostki z życia i twórczości Andrei del Verrocchio

Zagadkowe dzieło: „Dama z bukietem kwiatów”

Jednym z najbardziej zagadkowych dzieł rzeźbiarskich Andrei del Verrocchio jest marmurowe popiersie „Dama z bukietem kwiatów” (Dama col mazzolino) z końca lat 70. XV wieku. Tożsamość kobiety przedstawionej na popiersiu pozostaje nieznana, co dodaje dziełu tajemniczości i stanowi przedmiot dociekań historyków sztuki. Jest to przykład jego subtelności w portretach.

Nieukończone projekty: pomnik kardynała Forteguerriego

Podobnie jak w przypadku innych projektów, Andrea del Verrocchio podjął się w 1474 roku wykonania pomnika pogrzebowego kardynała Niccolò Forteguerriego dla katedry w Pistoi. Jednakże, podobnie jak kilka innych jego przedsięwzięć, dzieło to pozostało w stanie nieukończonym. Świadczy to o jego niezwykłej aktywności, ale także o wyzwaniach związanych z realizacją tak ambitnych planów w tamtych czasach.

Chronologia najważniejszych wydarzeń z życia i kariery Andrei del Verrocchio

Andrea del Verrocchio był mistrzem renesansu, którego wszechstronność, innowacyjne podejście do rzemiosła i wybitne zdolności pedagogiczne ukształtowały sztukę XV wieku. Jego wpływ na rozwój sztuki, szczególnie poprzez wychowanie takich talentów jak Leonardo da Vinci, jest nie do przecenienia, a jego dzieła rzeźbiarskie i malarskie do dziś zachwycają precyzją i siłą wyrazu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Andrea_del_Verrocchio